Genel Olarak

Hukuk fakültesinden mezun oldunuz, ancak uygulamaya yönelik sudan çıkmış balık gibi mi hissediyorsunuz? Avukatlık ruhsatınızı aldınız, ancak stajınız verimsiz mi geçti? Uygulamaya yönelik pek çok eksiğiniz mi bulunuyor? İşte Avukatlık Okulu, uzman eğitmenleri ve kapsamlı eğitimiyle bu eksikleri tamamlamayı sağlıyor. Uygulamaya yönelik eğitimlerle, kitaplarda yazmayanları sunuyor.  

Avukatlık Okulu uygulamada A’dan Z’ye neyi nasıl yapacağınızı öğreten bir projedir. İcra dosyalarında ilamlı ve ilamsız icra takibinin oluşturulmasından, haciz-satış-paraların paylaştırılmasına; özel hukukta dilekçe yazımından, davanın nerede ve nasıl açılacağına, davanın sonuçlandırılmasına; ceza hukukunda soruşturma aşamasından, kovuşturma aşamasının sonuna kadar nasıl hareket edilmesi gerektiğine dair 170 saat süren kapsamlı bir eğitim sunar. 

Peki bu avukatlık okulu ismi nerden gelmektedir?

Ülkemizde hukuk okuyan öğrencilere çevresi tarafından en fazla yöneltilen sorular ''avukatlık mı okuyorsun?'' , ''avukatlık okulu mu okuyorsun?'' gibi sorulardır. Kurum olarak tabi ki bu sorulardan avukatlık okulu ismini bulmadık! Salt vatandaş gözünde bu eğitime avukatlık okulu demek, hem eğitim için, hem kurumumuz için büyük haksızlık olur. Böylece, ülkemizde stajyer avukat ve yeni avukatların yaşamış olduğu sorunlara, niceliğin artmasıyla niteliğin düşmesine, var olan sistemsel sorunlara ve bunlardan en azından birinin çözüm önerisine de kulaklar tıkanmış olur.

Türkiye Barolar Birliği'nin oluşturduğu bir çalışma grubunun araştırdığı ve Mayıs 2015'te yayınlanan TBB Dergisi'nde raporladığı ''Fransız Avukatlık Sisteminin İncelenmesi Projesi Sonuç Raporu Avukatlık Kanunu ve İlgili Düzenlemelerin Tercümesi'' makalesine bakalım. Aslında yukarıda bahsetmiş olduğumuz sorunların neler olduğu ve bunların çözümlerinin neler olduğu konusunda, bizzat TBB tarafından tam 7 yıl önce bir çalışma yapılmıştır. Hatta daha önceki tarihlere de dayanan hukuk eğitiminin geliştirilmesine dair araştırmalar yapılmış ve raporlar hazırlanmıştır. Gelin görün ki, bu raporlar sadece hazırlanmış ve hiçbir hareketin oluşmasına fayda sağlamamıştır. Bu yazımızda işbu rapordan hareket ederek, ülkemizdeki hukuk sisteminde stajyer avukat ve yeni avukatların yaşadıkları sorunları görerek Fransa'da ''École des avocats'' yani Avukatlık Okulu'nu ülkemiz sistemine uyarladık. İnanıyoruz ki, ilgili kamu kurumlarının, baroların, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının desteğiyle ve özel kurumların hareketiyle daha fazla geç kalmadan sistemsel sorunlar arasında yer alan nitelik eksikliğini, Avukatlık Okulu sayesinde çözeceğiz. Gelin Fransada ilgili rapora göz gezdirelim.

''Fransız Avukatlık Sisteminin İncelenmesi Projesi Sonuç Raporu Avukatlık Kanunu ve İlgili Düzenlemelerin Tercümesi'' Raporu

IEJ (Institut d’études judiciaires – Adli Çalışmalar Enstitüsü)

Hukuk eğitimini tamamladıktan sonra avukatlık veya hakimlik ve savcılık mesleğine devam etmek isteyenler, bir IEJ (Institut d’études judiciaires – Adli Çalışmalar Enstitüsü)’ye kayıt yaptırmak zorundadır. Birer kamu kuruluşu olan IEJ’ler, öğrencileri ENM’ye (École Nationale de la Magistrature - Ulusal Hakimlik ve Savcılık Okulu) ve EDA’lara (École des avocats – Avukatlık Okulu) hazırlayan bir kurumdur. Her hukuk fakültesinde bir IEJ bulunmamaktadır. Fransa anakarasında 42 adet IEJ bulunmaktadır. Avukatlık mesleği bakımından değerlendirecek olursak, 1 yıllık IEJ programının sonunda yapılan sınavda başarılı olan kişiler, EDA’ya kayıt yaptırma hakkına sahip olmaktadırlar. Hukuk alanında doktora sahibi olanlar, bu sınavdan muaftırlar ve EDA’lara doğrudan kayıt yaptırabilirler. 

IEJ’ye kayıt koşulları ve IEJ’deki eğitimin içeriği

Öğrenciler yüksek lisans eğitimine devam ederken IEJ’ye kayıt yaptırabilecekleri gibi 5 yıllık hukuk eğitimlerini tamamladıktan sonra da kayıt yaptırabilirler. IEJ’de üniversite öğretim üyeleri, avukatlar, hakimler ve savcılar tarafından dersler verilmektedir. Bu dersler teorik hukuk bilgisi dersleri olmaktan ziyade uygulamaya yönelik, öğrencilere hukuki metinleri anlayıp analiz etme, hukuki uyuşmazlıkları çözme gibi yetenekler kazandırmayı hedefleyen pratik çalışmalar şeklindedir. Öğrenciler hukuk eğitimleri boyunca öğrendikleri bilgileri tekrar etmenin yanı sıra mahkeme kararı incelemeleri gibi çalışmalarla bunların pratik uygulamaları üzerinde yoğunlaşmaktadır. Her IEJ’de müfredat değişmekle birlikte ziyaret ettiğimiz Rennes Üniversitesi bünyesindeki IEJ’de 1 yıl boyunca 250-260 saat ders yapılmaktadır. Derslere devam zorunlu değildir. Derslerde sınavdakine benzer, olay çözümü ve hukuki değerlendirme yapma şeklinde çalışmalar yapılmaktadır. IEJ’de, hukuk fakültesinde olduğu gibi teoriye yönelik dersler verilmemektedir. Dersi veren eğitmen, öğrencilerin yaptığı çalışmaları kontrol ederek öğrencilere yol göstermektedir. Söz konusu sınava hazırlanmak için bizdeki “dershane” mantığıyla çalışan özel eğitim kurumları da bulunmakla birlikte sınavları düzenleme yetkisi sadece IEJ’lere aittir. Dolayısıyla bir IEJ’ye kayıt yaptırmadan EDA’ya giriş sınavına katılmak mümkün değildir. IEJ’de eğitim gören kişiler bir miktar para ödemektedirler. Her IEJ’de alınan miktar, farklılık göstermektedir. Rennes’de IEJ’ye 60 € olan kayıt ücreti, Paris V’te (diğer harçlar hariç) 600 €’ya kadar çıkabilmektedir. Özel hazırlık kurslarının fiyatları (kısaca prépa olarak anılmaktadırlar) 2500 €’ya kadar çıkabilmektedir.

IEJ' de yapılan yazılı ve sözlü sınavların ardından not ortalaması 20 üzerinden 10 olan öğrenciler, avukat olmak üzere EDA’lara kayıt olma hakkını kazanır.

EDA (École des avocats – Avukatlık Okulu) ve CAPA (Certificat d’aptitude à la profession d’avocat – Avukatlık Mesleği Yeterlik Belgesi)

Avukatlık eğitiminin gerçekleştirildiği EDA’ların programı tamamlandıktan sonra, CAPA sınavında başarılı olanlar barolara avukat olarak kayıt olma hakkını kazanmaktadırlar.

EDA (École des avocats – Avukatlık Okulu) hakkında genel bilgi

Fransa anakarasında 11 adet EDA (École des avocats – Avukatlık Okulu) bulunmaktadır. Avukatlık mevzuatında bu okullar, “centre regional de formation professionnelle des avocats”(kısaca CRFPA – Bölgesel Avukat Mesleki Eğitim Merkezi) olarak geçse de uygulamada tüm okullar “École des avocats” ismine sahiptir ve bu isim tercih edilmektedir. IEJ’ler tarafından yapılan EDA’ya giriş sınavında başarılı olanlar, EDA’ya kayıt yaptırarak avukat olmak için tamamlamaları gereken uzun bir sürece daha adım atmış olurlar. EDA’larda her eğitim dönemine (promotion) tanınmış bir hukukçunun adının verilmesi bir gelenek haline gelmiştir. Örneğin ziyarette bulunduğumuz EDAGO’da 2015-2016 promotion’una, Fransız Anayasa Konseyi başkanı Jean-Louis Debré’nin adı verilmiştir. EDA’lar, baroların ve devletin mali katkılarının yanı sıra öğrencilerden alınan kayıt paraları ile finanse edilmektedir. EDA’larda avukatlık eğitimi görmek, ücrete tabidir. 12 Eylül 2005 tarihli avukat mesleki eğitim merkezine giriş sınavında başarılı olan kişilerden alınabilecek kayıt ücretlerinin taban miktarında değişiklik yapan Adalet Bakanlığı Kararı8 ile bu miktar, 1600 € olarak belirlenmiştir. Maddi desteğe ihtiyacı olan öğrencilere Ulusal Barolar Birliği burs vermektedir. EDA’lar, tüzel kişiliği haiz, kamuya yararlı kuruluş niteliğinde özel hukuk kişileridir. EDA’ların, öğrenciler üzerinde disiplin yetkisi bulunmaktadır. EDA’ya kayıt yaptıranlar, öğrencilere uygulanan sosyal güvenlik sigortası kapsamına da girmektedir. Bunun için öğrenciler, yıllık 211 € tutarında bir bedeli (2014 yılı için) ödemek zorundadırlar. EDA’da verilen eğitim, CAPA sınavına kadar, 6’şar aydan oluşan 3 bölüm halinde toplam 18 ay sürmektedir. Eğitimin her bir bölümünün ara verilmeden, art arda tamamlanması şarttır. EDA’lar, bu üç aşamanın sırasını farklı şekilde uygulayabilmektedir. Bu eğitimin aşamaları aşağıda tek tek incelenecektir.

1.Başlangıç eğitimi

EDA’ya kayıt olanlar, élève avocat (öğrenci avukat) sıfatını kazanmaktadır. Fransa’da, Türkiye’de olduğunu aksine “stajyer avukat” kavramının benimsenmemiş olması dikkat çekmektedir. Mesleğe kabulden önceki eğitim boyunca kişi, “öğrenci” olarak görülmeye devam etmektedir. “Stajyer avukat” terimi, Fransa’da 2004’ten önce olan sistemde baro levhasına kayıt olan yeni avukatların mesleğin ilk iki yılında taşıdıkları sıfattı. Bu iki yıl boyunca stajyer avukat, bir avukatın sahip olduğu tüm yetkilere sahip olamıyor, bir başka avukatın gözetim ve denetimi altında çalışıyordu. Artık mevcut olmayan bu staj aşaması ile karıştırılmaması için EDA’da geçen süre boyunca kişiye “öğrenci avukat” denmesi tercih edilmiştir. EDA’da 6 ay boyunca verilen başlangıç eğitimi programlarında öğrenci avukat, okulda derslere katılmaktadır; ancak bu dersler teorik bilgi veren dersler değildir. EDA’larda dersleri ağırlıklı olarak avukatlar vermekle birlikte hakimler, savcılar, üniversite öğretim üyeleri ve farklı alanlardan uzmanlar (bankacı, emlakçı vs.) da ders verebilmektedir. Bu ilk 6 ay boyunca doğrudan avukatlık mesleğinin icrası ile ilgili bir eğitim verilir. Başlangıç eğitiminde amaç, işlenen tüm konuları tüketmek değil, öğrenci avukata bu konularda tek başına hareket edebilme yeteneklerini kazandırmaktır. Bazı EDA’lar, bu dönemde staj yapma imkanı da tanımaktadır. Ziyarette bulunduğumuz EDAGO’daki programda öğrenci avukat, ilk 6 ayın 3 haftasında bir hukuk bürosunda staj yapabilmektedir. Eğitimin genel çerçevesi, Ulusal Barolar Birliği tarafından hazırlanmaktadır. EDA’lar, Bu çerçeveye uygun olarak eğitimin içeriğini kendileri belirleyebilmektedir. Ulusal Barolar Birliği, verilen başlangıç eğitiminin mümkün olduğunca pratik, sorunların çözümü üzerinden, öğrenci avukatın hukuk bilgisini kullanacağı ve meslek kurallarını öğreneceği grup çalışmaları şeklinde olmasını istemektedir. Ulusal Barolar Birliği, aldığı kararla eğitimin asgari olarak aşağıdaki bölümlerden oluşmasını istemektedir:

• 50 saatlik avukatlık mesleği hakkında genel bilgi ve meslek kuralları bilgisi

- 15 saat avukatlık mesleği hakkında bilgi: Avukatlık mesleğinin tarihçesi (3saat), avukatın muhatap olduğu kişiler (3 saat), Avukatın iletişim imkanlarını etkin kullanması üzerine, (6 saat), acte d’avocat (avukatın hazırlamaya yetkili olduğu, yarı resmi nitelik taşıyan belgeler, 3 saat);

− 20 saati teorik, 15 saati somut olayların çözümü şeklinde pratik olmak üzere 35 saat meslek kuralları eğitimi. Bu eğitimin özellikle şu konuları içermesi gerekmektedir: Meslek kurallarına giriş, mesleğin temel ilkeleri, avukatın faaliyet alanı, meslek sırrı, menfaat çatışması, bir davada avukatın değişmesi durumu, genel yazışma kuralları, reklam ve iletişim, mesleki sorumluluk, CARPA ve fonların yönetimi, hukuki yardım sağlama ile ilgili kurallar.

• 167 saat avukatlık mesleği eğitimi

- 27 saatlik ifade teknikleri eğitimi: yazım teknikleri (3 saat), psikoloji (müvekkil psikolojisi, meslektaş psikolojisi vs., 3 saat), sözlü ifade (savunma teknikleri ve duruşma, 15 saat), ekip çalışması (6 saat);

- 40 saati danışmanlık, 50 saati hukuki metinlerin yazılması ve 50 saati de uyuşmazlık çözümü ile ilgili olmak üzere 140 saatlik avukatlık mesleğinin icrası hakkında eğitim. Bu eğitimin özellikle şu konuları içermesi gerekmektedir: Aile içi ve kadına karşı şiddet, AB hukuku ve alternatif uyuşmazlık çözümleri.

• 36 saatlik hukuk bürosu yönetimi eğitimi: Kariyer seçiminde dikkat edilecek noktalar, iletişim, müvekkile nasıl davranılması gerektiği, avukatlık ücretinin hesaplanması, makbuz kesme, ücreti tahsil etme, hukuk bürosu yapılanmaları, müvekkil portföyü oluşturma, insan kaynakları yönetimi, hukuk bürosu yönetimi, vergi ödenmesi, sosyal güvenlik rejimi, zaman yönetimi ve süreleri kaçırmama, muhasebeye ilişkin, idari ve finansal işletme kavramları.

• Yabancı dil (verilebilecek yabancı dil dersleri Adalet Bakanlığı tarafından belirlenmekte, okulun yönetim kurulu tarafından seçilmektedir). Bu programa ek olarak da dersler verilebileceği gibi, bu 6 aylık dönemde sınıfta verilebilecek ders yükü, yabancı dil dersleri hariç, azami 320 saattir. Derslerin bir kısmı, internet ortamı üzerinden de verilebilmektedir. Sadece hukuk bürosu yönetimi eğitiminin 13 saatinin bizzat sınıfta verilmesi gerekmektedir. EDA’lar zorunlu derslerin yanında seçmeli dersler de sunmaktadır. Okulun büyüklüğü ve öğrenci sayısına göre durum, her EDA’da farklılık gösterse de örneğin EDAGO’da avukat öğrenciler, 20-25 kişilik gruplara bölünerek bu şekilde eğitim almaktadırlar. 6 aylık başlangıç eğitimi sırasında dikkat çeken bir nokta, öğrenci avukatın yüksek lisansta hangi konu üzerinde uzmanlaştığının bir önemi olmamasıdır. Kendi uzmanlık alanında faaliyet gösteren bir büroda avukatlık stajı yapma garantisi de yoktur. Bu dönemde öğrenci avukat, hukukun her alanına yayılan bir eğitim almakta, alanı ne olursa olsun her avukatın bilmesi gereken bilgileri öğrenmektedir. Neredeyse her gün ders olan eğitimin bu ilk altı ayında, derslere devam etmek zorunludur ve devam sıkı bir kontrole tabidir. Derslere devam etmeyen öğrencilerin, eğitimlerini gerektiği gibi tamamlamamış olmaları nedeniyle CAPA sınavına alınmamaları söz konusu olabilir. Derslere devamın yanı sıra öğrenci avukatların dersler kapsamında verilen ödevleri ve grup çalışmalarını da yapmaları beklenmektedir. Eğitim boyunca yazılı ve sözlü sınavlar yapan EDA’lar da vardır.  

2.Staj

Avukatlık eğitiminde Türkiye’deki sisteme en çok benzeyen aşama, öğrenci avukatın bir hukuk bürosunda yaptığı 6 aylık stajdır. EDA’lar öğrenci avukatların staj yapacak bir yer bulmasına yardımcı olsa da (stajyer arayan büroların ilanlarını yayımlamak, öğrencilerin CV’lerini bürolara göndermek vs.), öğrenci avukatları bürolara yerleştirmemektedir. Öğrenci avukatlar staj yapacakları büroları kendileri bulmaktadır. Yanında staj yapılan avukatın (maître de stage) en az 4 yıllık avukat olması gerekmektedir. Hukuk bürosunda staj döneminde öğrenci avukat, avukatlar ile aynı yetkilere sahip değildir. Staj yapan öğrenci avukatın yetkileri, 27 Kasım 1991 tarihli ve 91-1197 sayılı avukatlık mesleğini düzenleyen Kararnamenin 60. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre öğrenci avukat, yanında staj yaptığı avukatın yerine geçip hiçbir hukuki işlem yapamamakla birlikte (dilekçe imzalayamaz, savunma yapamaz vs.), yanında staj yaptığı avukat ile aşağıda sayılanları yapabilir:

• Müvekkillerle görüşmelere katılmak;

• Çeşitli yargı yerleri ve komisyonların düzenledikleri duruşmalara, görüşmelere ve hazırlık soruşturması işlemlerine katılmak;

• Mahkeme başkanının izniyle, duruşmalar sırasında sözlü olarak görüş bildirmek;

• Hukuki belgelerin yazımında ve hukuki danışmanlık konusunda avukata yardımcı olmak. Görüldüğü gibi öğrenci avukatın sahip olduğu yetkiler, Türkiye’dekilere kıyasla çok daha sınırlıdır. Bununla beraber öğrenci avukat, EDA’ya kayıt olduktan sonra, EDA’nın bulunduğu bölgede yetkili istinaf mahkemesi önünde bir yemin etmek (“petit serment”, küçük yemin) zorundadır. (Bazı adli ve hukuki mesleklerin yeniden düzenlemesine ilişkin 31 Aralık 1971 tarihli ve 71-1130 sayılı Kanun10 m. 12-2) Yemin metni şu şekildedir: “Eğitim veya staj boyunca öğreneceğim tüm eylem ve işlemlerle ilgili sırları saklayacağıma yemin ederim.” Staj boyunca avukatlara ücret ödenmesi geçmişte zorunlu değilken 2007 yılında farklı sendikalarla imzalanan bir anlaşma11 gereği stajyer avukatlara ödenmesi gereken en az ücret belirlenmiştir. Bu ücret, hukuk bürosunun büyüklüğüne ve stajın 3 aydan uzun veya kısa olmasına göre değişmektedir. Hukuk bürosunda yapılan stajın sonunda öğrenci avukat bir rapor yazar. Bu raporda stajını yaptığı büronun niteliğine, çalışma alanlarına, staj boyunca kendisine verilen işlere, karşılaştığı zorluklara yer verdiği gibi stajı boyunca üzerinde çalışma şansı bulduğu bir dosya hakkında eleştirel bir analize de yer verir. Yanında staj yapılan avukat da öğrenci avukat hakkındaki görüşlerini bir rapor halinde yazıp iletir.

3.PPI (Projet pédagogique individuel – Bireysel mesleki proje)

EDA’daki eğitimin üçüncü 6 ayı, PPI’ya (Projet professionnel individuel – Bireysel mesleki proje) ayrılmıştır. Bu süre, istisnai olarak 8 aya kadar uzatılabilir. PPI kapsamında öğrenci avukat, Fransa’daki bir hukuk bürosunda çalışmak dışında mesleki bir faaliyette bulunur. Mahkemelerde, Fransa’da bulunan özel şirketlerde, kamu kuruluşlarında veya yurtdışındaki bir hukuk bürosunda çalışabilir. Mahkemelerde staj yapan öğrenci avukatlar, mahkemenin müzakerelerine katılabilir (Bazı adli ve hukuki mesleklerin reformuna dair 31 Aralık 1971 tarihli ve 71-1130 sayılı Kanun m. 12-2). Bunun yanı sıra PPI döneminde M2 derecesi alınması da eğitimin bu kısmının tamamlanması için yeterli görülmektedir. PPI’nın amacı öğrenci avukatın farklı alanlarda deneyim kazanmasını, gelecekteki mesleğinin sosyal ve mesleki ortamına girmesini sağlamak, genel olarak daha geniş bir bakış açısı kazandırmaktır. Bu çalışma esnasında öğrenciler, piyasanın kendilerinden neler beklediğini öğrenme şansına sahip olurlar. Nerede ve ne tür bir PPI yapacağını öğrenci avukat kendisi belirleyip bağlı olduğu EDA’ya sunar. EDA’dan onay alması üzerine PPI’ya başlar. PPI’da da devam aranmaktadır. PPI boyunca EDA’nın öğrencisi olmaya devam eden öğrenci avukat, PPI’nın ortasında ve sonunda bir proje raporu yazıp bunu okula sunar. Öğrenci avukatın yanında faaliyet gösterdiği kişi, öğrenci avukat hakkında bir rapor yazmaktadır. CAPA sınavında öğrenci avukat, gerçekleştirmiş olduğu PPI üzerine bir sözlü sunum yapmaktadır. M2 derecesini alanlar bu raporları yazmaktan ve CAPA içinde yapılan PPI sınavından da muaftır; onların üniversitede aldıkları mezuniyet notu, rapor yerine geçmektedir. Ulusal Barolar Birliği, avukatlık eğitimine başlayanların yaş ortalamasının gittikçe yükselmesi, bu öğrenci avukatların bir an önce aktif hayata atılmak istemesi, PPI aşamasının az ücretle çalışılan ve kişinin gelişimine çok da kayda değer bir katkı yapmayan bir aşama olması nedeniyle başlangıç eğitiminin yeniden yapılandırılmasını gündeme getirmiştir. Ulusal Barolar Birliği, baroların, EDA’ların ve sendikaların da görüşünü aldıktan sonra 2014’te bir tavsiye kararı almıştır.13 EDA’da geçen sürenin kısaltılarak 12 aya indirilmesi ve ders içeriklerinin daha çok mesleğe, pratik hayata yönelik olması öngörülmektedir. Buna göre 4 ay EDA’da eğitim, 6 ay Fransa’da veya bir AB ülkesindeki hukuk bürosunda stajla geçecektir. Kalan 2 ay ise kişi, dilediği gibi yeni bir staj, tatil yapabilecek veya CAPA’ya hazırlanabilecektir. İsteyen öğrenciler, ihtiyari olarak 6 ayı aşmamak üzere yine bir mesleki bireysel proje (PPI) yapabilir. Ulusal Barolar Birliği önerilerinin hayata geçip geçmeyeceği henüz belli değildir. EDA' yı yani avukatlık okulunu bitiren kişiler CAPA sınavı yani Avukatlık Mesleği Yeterlilik Belgesi Sınavı'na hak kazanır.

İlgili raporun tamamını okumak için : http://tbbyayinlari.barobirlik.org.tr/TBBBooks/522.pdf